İkinci Bölüm: Sinema desteklerinin bilançosu

İkinci Bölüm: Sinema desteklerinin bilançosu

Yazı dizisinin ikinci bölümünde sinema destekleri verilerine[1] bakacağım. 2005-2015 yılları arasında uzun metraj filmler üzerinden kaç film, ne kadar destek almış, filmlerin box office bilgileri ve katıldıkları festivaller gibi sayısal verilere odaklanacağım. Bu veriler üzerinden de sinemacıların yorumlarını aktaracağım.

Öncelikle hangi bölümde kaç filme destek verildiğine bakalım. Yıllara göre verilen destek miktarını incelediğimizde, çok uzun metraj film yapımının desteğini, sonrasında da ilk uzun metraj filmini çekecek yönetmenlere destek verildiği görülüyor.

bilanco1

Aşağıdaki tabloda da destek miktarları ve desteklenen filmlerle ilgili çeşitli oranlar var:

bilanco2

Destek alıp 100 bin barajını geçen filmler listesine bakarsak, 24 film vizyonda önemli bir başarı elde etmiş durumda. Ancak desteklenen toplam filmler arasında 100 bin barajını geçen film sayısının düşük kalması sinema destekleriyle ilgili tartışmaların en önemli kaynaklarından birini oluşturuyor[2]. Özellikle ana akım medyadaki bazı haberlerde de gişe başarısı kazanan popüler filmlerin vergilerinin bağımsız filmlere aktarıldığına işaret ediliyor.[3]

bilanco3

Festival başarıları:

Ancak destek alan filmlerin festival başarılarına baktığımızda gişe gelirlerinden daha olumlu bir tabloyla karşılaşıyoruz. Ulusal festivallerden ödül kazanan, uluslararası festivallere katılım sağlayan ya da bu festivallerden ödül alan film sayısı 64. Peki, festival başarıları bakanlıktan destek alan filmler için neden önemli? Desteğin şartlarına göre her film geri ödeme yapmak zorunda. Ancak vizyon gelirlerinden de anlaşılacağı üzere birçok film geri ödeme yapabilecek kadar gelir elde edemiyor. Bu nedenle birçok yönetmen ödeme yapmadığı için tekrar başvuru yapamıyor. Ancak festival başarısı olduğu takdirde yönetmen “cezalı” sayılmıyor ve geri ödeme yapmasa da tekrar başvuru yapma hakkı elde ediyor. Uluslararası festivallerden ödül almak ya da uluslararası festivallere katılım sağlamak ve ulusal festivallerden birinde ödül almak cezalı sayılmayıp tekrar destek başvurusu yapabilmek için yönetmenlerin tek şansı.

Toplam hasılatlar ve rüsumlar:

Şimdi de desteklerin gelir kaynağı olan rüsumlara bakalım. 2005-2015 yılları arası, Türkiye’deki sinema bilet satışlarının arttığı yıllar oldu. AVM sinemalarının artması ve sinemaya ulaşımın kolaylaşması, sinemanın bir eğlence biçimi olarak tekrar kazanılması, popüler Türk filmlerine yönelik ilgi bu artışın önemli etkenleri.

Sinema gişelerinden elde edilen rüsum vergisi, belediye tarafından toplanan, bilet kesilen her alanda uygulanan bir eğlence vergisi. Her bilet ücretinin yüzde 10’u rüsum vergisi olarak belediye tarafından toplanıyor. Bu verginin bir kısmı toplayan belediyeye ve onun üzerinden Maliye Bakanlığı’na aktarılıyor. Yüzde 75’lik büyük kısım ise Kültür Bakanlığı’na aktarılıyor. Ancak toplam gişe hasılatı ve aktarılması gereken pay üzerinden baktığımızda, hiçbir zaman kâğıt üzerindeki miktar aktarılmıyor. Hatta 10 yıl içinde gişe gelirleri çok büyük miktarda artmasına rağmen, 2013 yılına kadar destek miktarları artmadı.

Bunun sebeplerinden birini, daha önceki bir röportajında Telif Hakları Genel Müdürü Abdurrahman Çelik’in söylediği üzere, sinema salonlarının vergilerini ödememesi olarak görüyoruz. Yönetmen İsmail Güneş’in de aktardığına göre vergileri ödememekten kaynaklanan ceza vergilerin kendisinden daha az bir miktar. Dolayısıyla sinema salonlarının bir kısmı vergiyi ödemektense cezayı ödemeyi daha hesaplı buluyor.

Ancak bir diğer önemli konu da,  toplanan ve Kültür Bakanlığı’na aktarılan paranın bir kısmının bakanlığın sevk ve idaresinde kullanılmak üzere saklanması. Aslında sinemaya aktarılması gereken para bakanlıkta kullanılıyor.

Bir diğer payın da festivallere verilen destekler gibi yapım dışı sinema desteklerinin bir kısmının bu bütçe içinden kullanılması olduğu düşünülebilir.

Buradaki asıl önemli konu ise son iki yılda artan destekler: 2014[4] yılında bakanlık 27 milyon TL’ye yakın destek aktararak 2013 yılı desteğini ikiye katladı. 2015[5] yılının ilk kurul toplantısından ise 22 milyon TL destek kararı çıktı; bu bir seferde açıklanan en yüksek destek miktarıydı. 2015 yılında verilecek diğer desteklerle birlikte bu miktarın daha da artıp rekor seviyeye ulaşması bekleniyor.

Son iki yıldaki destek miktarının artmasını birkaç nedene bağlayabiliriz. Birincisi, yukarıda bahsettiğimiz vergi toplanamaması, toplanan ve bakanlığa aktarılan paranın başka yerlerde kullanılması gibi sorunların önüne geçilmiş olabilir. İkinci bir neden, Türkiye sinemasının 100. yılı vesilesiyle destek miktarı rüsumdan bağımsız olarak artırıldı, bunu bakanlık yetkililerinin söylemlerinde de görebiliyoruz.

Ancak üçüncü ve sektörü sağlıksızlaştıran unsur ise AKP hükümetinin bunu politik bir başarı olarak lanse etmesi… Eski Kültür ve Turizm Bakanı Ömer Çelik’in açıklamalarında buna sıkça rastlayabiliyoruz. Bu noktadaki sağlıksız yön, belirli vergi oranlarına dayanmadan artırılan desteklerin hükümet ve sinemacılar nezdinde bir ulufe gibi algılanması. Halbuki destekler belli bir formalite çerçevesinde aktarılsa ve artırılsa böyle bir algının önüne geçilmiş olacak.

bilanco4

bilanco5

Destek miktarlarının karşılaştırılması ve diğer destekler:

2005-2015 yılları boyunca film yapımlarına toplamda 130 milyon TL’ye yakın destek verildi.[6] Bakanlık desteklerinde en büyük payı uzun metraj yapımlar alıyor. Birçok ülkedeki sinema destekleriyle benzer bir uygulama. Ancak İlk Film Yapım destekleri konusunda belli sorunlarla karşılaşıyoruz. 2006-2011 yılları arasında İlk Film Yapım desteklerinin Uzun Metraj Yapım desteklerinin genel olarak yarısı kadar olduğunu, hatta 2011 yılında birbirine çok yakın olduğunu görebiliriz.

2012-2014 desteklerinde ise İlk Film Yapım desteklerinin Uzun Metraj Yapım desteklerine göre dörtte bir oranına çekildiğini görüyoruz. Bakanlığın ilk yıllarındaki genç yönetmenleri destekleme politikasından vazgeçildiği aşikâr. Desteklerin ilk yıllarında genç yönetmenlere alan açma stratejisi uygulanmasına rağmen, sektörün küçüklüğü nedeniyle birçok yönetmen ikinci filminde sorun yaşadı. Ancak son iki yıldır ilk film desteği azaldı. Bir denge oluşturulmaya çalışıldı.

bilanco7

Bakanlık destekleri arasındaki Belgesel Film Yapım, Senaryo Geliştirme, Animasyon Yapım ve Kısa Film desteklerinin de kendi içinde mantıklı bir paya sahip olduğunu söyleyebiliriz. Tabii ki belgeselciler, kısa filmciler ve animasyon filmciler bu miktarın artırılması gerektiği konusunda hemfikir. Ancak toplam tabloya ve sektörün dinamiklerine baktığımızda dengenin kolay kolay değişmeyeceğini söylenebilir.

Desteklerdeki önemli bir sorun da Film Geliştirme desteklerinin eksikliği olarak görülüyor. Film geliştirme süreci sinema filmi üretiminin en önemli süreçlerinden biri. Şu an Türkiye’de uygulanan sisteme göre filmler destek alıyor ya da alamıyor ve buna göre film çekiliyor ya da çekilemiyor. Geliştirme sürecinin sağlıklı işlediği durumlarda ise filmler senaryo doktoruna gider, ortak yapımcılar aranır, başka fonlar bulunmaya çalışılır, yönetmenin film üzerine çalışma zamanı artar ve daha sağlam filmler çıkar. Şu an Türkiye yapımı filmlerdeki “olmamışlık” sorununun en büyük nedenlerinden birini burada aramak gerekiyor. Yamaç Okur ile yaptığım ve dizinin devamında aktaracağım röportajda bu konuyu ayrıntılarıyla konuştuk.

 

Son olarak şunu belirtmek gerekli: Bütün bu verilerin kesinliğine dair sorunlar olduğunu söyleyebiliriz. Başka veriler sunmak da mümkün olacaktır. Çünkü aşağıdaki tabloda da görebileceğiniz üzere kurul kararları ile bakanlık web sitesi üzerinden açıklanan rakamlarda arasında dahi farklılıklar var. Küçük bir örnek vermek gerekirse, 2005 yılındaki ilk desteklerde, kısa film desteği yok görünüyor, ancak yönetmen Umut Aral kısa filmiyle destek almıştı.

Bu açıdan bakanlığın destekleri tekrar hesaplayıp şeffaf bir şekilde web sitesinden açıklaması, hatta sektörel raporlar hazırlaması gerektiğini vurgulamak gerekir.

bilanco8


[1]Tablolar ve veriler Yapımcı Yamaç Okur’un blogundan alınmıştır. http://www.scoop.it/u/yamac-okur/curated-scoops ve https://drive.google.com/file/d/0B37XHub-ux8WNHF3ZllSSzJHZUU/edit

[2]http://www.beyazperde.com/haberler/filmler/haberler-50483/

[3]http://www.haberturk.com/kultur-sanat/haber/950488-ivedikin-vergisi-sanat-filmlerine-gitti

[4]http://www.milliyet.com.tr/kultur-bakanligi-ndan-27-milyon-tl-gundem-1890423/

[5]http://haber.star.com.tr/sanat/sinemaya-rekor-destek/haber-999970

[6] Yamaç Okur’un bloğu:  http://www.scoop.it/u/yamac-okur/curated-scoops

yazi7

İlginizi Çekebilir

Yorum Yaz

E-postanız paylaşılmaz. * işaretli alanların girilmesi zorunludur.

İptal